Сұрақ-жауап

Көп бүлінбеген (банкноттың шын ақша екенін анықтауға мүмкіндік бар болса), өз көлемінің 70% (жетпіс процентін), номиналды көрсете алатындай белгілерін (жазбаша немесе сандық) сақтап қалған болса, ескі екеніне қарамастан, ондай банкноттар Ұлттық Банк филиалдарында міндетті түрде айырбасталады. Оларды, сондай-ақ кез келген ЕДБ мен «Қазпошта» АҚ бөлімшелерінен айырбастап алуға болады.

Көлемінің 50% (елу процентінен) астамын сақтап қалған, бүлінген, банкноттың шын ақша екенін анықтауда қиындық тудыратын күмәнді банкноттар да ЕДБ мен «Қазпошта» АҚ бөлімшелерінде қабылданады. Бұндай ақша белгілерінің түпнұсқа екенін тексеріп, айырбастап беру мүмкіндігін қарастыру үшін Ұлттық Банк филиалдарына сараптамаға жіберіледі.

Сондай-ақ, күмәнді банкноттарды Ұлттық Банктің бүкіл филиалынан айырбастап алуға болады. Сараптама түпнұсқа деп тапқан банкноттар айырбастауға жатады және айрыбастап алғаныңыз үшін қосымша ақша төленбейді. Ұлттық Банк филиалдарының мекен-жайы мен байланыс деректері біздің сайтымызда жазылған.

Естелік банкноттар да – заңды төлем құралы саналады. Олар ескірген кезіне қарай айналымнан жойылып отырады. Оларды барлық төлем түрлері, банктік операциялар мен аударымдар бойынша қабылдауға міндетті. Бұл банкноттарды барлық екінші деңгейлі банктер мен «Қазпошта» АҚ-ның бөлімшелері шектеусіз ұсақтап, айырбастауы керек.

Бұндай банкноттар мен тиындарды қабылдап, ұсақтап немесе айырбастап беруден бас тартқаны үшін де Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодекстің 206-бабы бойынша әкімшілік жауапкершілік көзделген.

Егер Сіздің осындай ақшаңызды қабылдаудан бас тартса, тиісті шара қолдану үшін Ұлттық Банктің аумақтық филиалдарына жүгініңіз. Мүмкіндік болса, жағдайды бейнетаспаға түсіріп, болмаса, банкнотты не себепті қабылдамағаны үшін жазбаша түсініктеме талап етіңіз.

Естелік банкноттардың толық тізімі, сондай-ақ, Ұлттық Банк филиалдарының мекен-жайы мен байланыс деректері туралы ақпарат ҚҰБ сайтында жазылған.

Егер заңды төлем құралы болып саналатын ұлттық валютадағы банкнотты немесе тиынды қабылдаудан, айырбастаудан және ұсақтаудан бас тартса, онда мәселені анықтап, тиісті шара қолдану үшін Ұлттық Банктің ең жақын орналасқан филиалына жүгініңіз. Ұлттық Банктің аумақтық филиалдарының мекен-жайы мен байланыс деректері туралы ақпаратты біздің сайттан таба аласыз.

Айта кетейік, Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзу туралы Кодексінің 206-бабына сәйкес, ұлттық валютаның айналымдағы банкноты мен тиынын қабылдамағаны үшін әкімшілік жауапкершілік көзделген. Бірінші рет ескерту жасалады. Егер бір жыл ішінде қайталанса, кәсіпкерлік субьектілері мен коммерциялық емес ұйымдарға 5-25 айлық есептік көрсеткіш аралығында әкімшілік айыппұл салынады. Екінші деңгейлі банктер мен жекелеген банк операцияларын жүргізетін ұйымдарға 50 АЕК көлемінде айыппұл салынуы мүмкін.

Ұлттық валютадағы банкноттар мен тиындарды кассада бар-жоғына қарай, бүкіл ЕДБ, «Қазпошта» АҚ бөлімшелері мен Ұлттық Банк филиалдарынан айырбастап, ұсақтап алуға болады. Қолма-қол ақшаны ұсақтау үшін алынатын комиссияның минималды сомасы мен көлемін банктер мен «Қазпошта» АҚ өздері бекітеді. Ұлттық Банктің филиалдарында бұл қызмет түрі тегін.

Ұлттық Банктің аумақтық филиалдарының мекен-жайы туралы ақпарат пен байланыс деректерін ҚҰБ сайтынан таба аласыздар.

Айналымнан алынған 2006 жылғы үлгідегі номиналы 500, 1 000, 2 000, 5 000 және 10 000 теңгелік банкноттарды Ұлттық Банктің кез келген филиалынан еш кедергісіз қолданыстағы ақшаға айырбастап алуға болады.

Естеріңізге сала кетейік, 2021 жылдың 12 маусымынан бастап 2006 жылы және одан кейінгі жылдары шыққан банкноттарды мерзімсіз айырбастап алуға болады. Біздің филиалдардың мекен-жайы мен байланыс деректері  ҚҰБ сайтында жазылған.

Шын банкнотты жалған ақшадан ажырату үшін түпнұсқадағы бірнеше белгіні білу жеткілікті. Еліміздегі жалған банкноттардың негізгі бөлігі түпнұсқаның кейбір белгілерін ғана имитациялайтын жеңілдетілген технологиямен шығарылады. Қолдан жасалған мұндай банкнотты арнайы жабдықтың көмегінсіз-ақ «сезін – қара – аударып көр» әдісін қолдану арқылы анықтауға болады.

Алдымен банкнотты ұстап сезіну қажет.

Банкнот қағазы ерекше шытырлайды. Барлық банкнотта бедер беретін арнайы мөр басылған. Егер «ҚАЗАҚСТАН ҰЛТТЫҚ БАНКІ» деген атауды немесе Қазақстан картасындағы архитектуралық бейнелерді саусақпен ұстап көрсе, бедерді сезуге болады.

Сонымен қатар, барлық банкнотта көзі нашар көретін адамдарға арналған белгілер бар, олар банкноттың төменгі бөлігінде орналасқан. Бұлар – ұстап көргенде жақсы ажыратуға болатын жоғары бедерлі элементтер.

Екіншіден, банкнотты мұқият қараған жөн.

Бастапқыда ақша белгісінің таза, айқын, контрастты немесе лас болуын, дақтарының болуын жалпы көзбен көріп зерделеу қажет. Банкнотты жарыққа қаратып, аңыздағы самұрық құсы түріндегі су белгісін және номиналдың сандық бейнесін көруге болады.

Дәл осы сияқты, жазулары бар нүктелік сызықтар түрінде қағаз бетінде пайда болатын магнитті (металдандырылған) үзік жіпті тексеру қажет. Ол біртұтас болуы керек. 

Үшіншіден, банкнотты аударып көру керек.

1000 теңгеден 20 000 теңгеге дейінгі банкноттарда көлбеу бұрышына қарай түсін жасылдан алтын түске дейін өзгертетін ерекше элемент бар. Банкнотты әр түрлі бұрыштарға баяу бұрған кезде элемент бойымен түсті жолақтың қозғалысын көруге болады.

2000 және 5000 теңгелік банкноттардың сырт жағында голографиялық жолақ бар. Голограммадағы суреттер жарқырайды және динамикалық әсері бар.

Бұл үш әдіс сізге банкноттың шынайылығын арнайы жабдықсыз анықтауға көмектеседі. 

Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Басқармасының 2017 жылғы 29 қарашадағы № 230 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы ұлттық валютасының банкноттары мен монеталарының төлемділігін айқындау қағидаларының 3-тармағына сәйкес Қазақстан Республикасы ұлттық валютасының банкноттары мен монеталарының төлемділігі олардың Қазақстан Республикасында заңды төлем құралы ретінде пайдаланылу қабілеті болып табылады.

Қатар айналыста болатын кезеңнің аяқталуына байланысты 2006 жылғы үлгідегі номиналы 500 теңгелік банкноттар заңды төлем құралы болуын тоқтатты.

Осылайша, екінші деңгейдегі банктердің және Ұлттық пошта операторының («Қазпочта» АҚ) өзіне-өзі қызмет көрсету құрылғылары заңды төлем құралы болу күшін жоғалтқан ескі үлгідегі ақша белгілерін қабылдамауға тиіс.

Егер екінші деңгейдегі банктер және Ұлттық пошта операторы («Қазпочта» АҚ) 2006 жылғы үлгідегі номиналы 500 теңгелік банкноттарды қабылдаудан және ұлттық валютаның қолданыстағы ақша белгілеріне айырбастаудан бас тартса, бұдан былайғы мән-жайларды анықтау және тиісті шараларды қолдану үшін Ұлттық Банктің аумақтық филиалына өтініш жасау қажет. Ұлттық Банктің аумақтық филиалдарының мекенжайлары және байланыс телефондары туралы ақпаратты Ұлттық Банктің сайтынан табуға болады (https://nationalbank.kz/kz/page/territorialnye-filialy)

2006 жылғы үлгідегі номиналы 500 теңгелік банкноттарды Қазақстан Республикасының ұлттық валютасының қолданыстағы ақша белгілеріне екінші деңгейдегі банктерде, Ұлттық пошта операторында («Қазпочта» АҚ) және Ұлттық Банктің филиалдарында айырбастауға болады.

Екінші деңгейдегі банктер және Ұлттық пошта операторы («Қазпочта» АҚ) 2021 жылғы 10 маусымға дейін (қоса алғанда), Ұлттық Банктің филиалдары 2024 жылғы 10 маусымға дейін (қоса алғанда) осы банкноттарды қабылдайды және қолданыстағы ақша белгілеріне айырбастайды.

Ұлттық валютаның банкноттары мен монеталары шектеусіз барлық екінші деңгейдегі банктерде, Ұлттық почта операторында ("Қазпошта" АҚ) және Ұлттық Банктің филиалдарында айырбасталады. Қолма-қол ақшаны айырбастау операциялары үшін комиссияның ең төменгі сомасы мен мөлшерін екінші деңгейдегі банктер дербес белгілейді.

Ұлттық Банктің филиалдарында банкноттар мен монеталарды айырбастау және ұсақтау қандай да бір номиналдың бар болуына қарай тегін жүзеге асырылады және арнайы өтініштерді талап етпейді.

Ұлттық банк филиалдарының мекен-жайлары және байланыс телефондары туралы ақпаратты Ұлттық Банк сайтынан табуға болады (https://nationalbank.kz/?docid=181&switch=kazakh).