Қазақстан Ұлттық Банкі

Сұрақтар 98 сұрақ

Санат: Төлем жүйелері

Банктік шот шартын (банктік салым шартын) орындаудан біржаќты бас тарту

Жауап

«Төлемдер және төлем жүйелері туралы» Қазақстан Республикасы заңында (бұдан әрі – Төлем жүйелері туралы заң) банк немесе банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйым банктік шот шартын (банктік салым шартын) орындаудан бас тартуға құқылы болатын жағдайлар көзделген.

«Төлемдер және төлем жүйелері туралы» Қазақстан Республикасы заңында (бұдан әрі – Төлем жүйелері туралы заң) банк немесе банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйым банктік шот шартын (банктік салым шартын) орындаудан бас тартуға құқылы болатын жағдайлар көзделген.

Бұл ретте Төлем жүйелері туралы заңының 29-бабының 6-тармағына сәйкес егер банктік шот шартында (банктік салым шартында) өзгеше тәртіп көзделмесе, банк банктік шот шартын (банктік салым шартын) орындаудан бас тарту туралы хабарламаны банкте бар мекенжай бойынша электрондық нысанда не оны алғаны туралы хабарламамен пошта арқылы жібереді.

Аталған тармақтың негізінде клиентке шартты орындаудан бас тарту туралы хабарламаны жіберу міндетті болып табылады.

Төлем жүйелері заңының 29-бабаның 7-тармағына сәйкес егер банктік шот шартында өзгеше тәртіп көзделмесе, клиенттің банктік шотында ақша болмаған кезде банк клиентке банктік шот шартын орындаудан бас тарту туралы хабарлама жіберілген күннен бастап үш ай өткен соң банктік шот шартын бұзады және клиенттің банктік шотын жабуды жүзеге асырады.

Сонымен қатар, клиентке тиісті хабарламаны клиенттің банктік шотында ақша болмаған күннен бір жыл өткеннен кейін жіберу жағдайында банк банктік шот шартында шартты бұзуға және банктік шотты жабуға өзге мезгілді көздеуге құқылы.

Осылайша, Төлем жүйелері заңының 29-тармағында көзделген жағдайларда банк біржақты тәртіппен банктік шот шартын орындаудан клиентке ол туралы хабарлаусыз бас тартуға құқығы жоқ.

Санат: Төлем жүйелері

Егер банк шотындағы ақшаға тыйым салынса, сондай-ақ мемлекеттік кірістер органдарының клиенттің банк шоты бойынша шығыс операцияларын тоқтата тұру туралы өкімдері болса, инкассолық өкім қандай тәртіппен орындалады?

Жауап

«Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне төлемдер және төлем жүйелері мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы»  2016 жылғы 26 шілдедегі ҚР Заңымен ҚР Азаматтық кодексінің 740-бабына (бұдан әрі – ҚР АК) өзгерістер енгізілді, оларға сәйкес банктегі ақшаға билік етуді шектеу осы Кодекстің 742-бабының 2-тармағында көзделген кезектілікке сәйкес бір кезекке және (немесе) одан жоғары тұрған кезекке жататын талаптар бойынша ақшаны алып қоюға қолданылмайды.

«Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне төлемдер және төлем жүйелері мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы»  2016 жылғы 26 шілдедегі ҚР Заңымен ҚР Азаматтық кодексінің 740-бабына (бұдан әрі – ҚР АК) өзгерістер енгізілді, оларға сәйкес банктегі ақшаға билік етуді шектеу осы Кодекстің 742-бабының 2-тармағында көзделген кезектілікке сәйкес бір кезекке және (немесе) одан жоғары тұрған кезекке жататын талаптар бойынша ақшаны алып қоюға қолданылмайды.

Осылайша, егер ақша жөнелтушінің банк шотындағы ақшаға АК 42-бабының 2-тармағында көзделген талаптарды қанағаттандыру мақсатында бұдан бұрын тыйым салынған болса, бұл ретте банкке алимент бойынша берешекті (бірінші кезек) өндіріп алу үшін инкассолық өкім келіп түссе, онда бұл инкассолық өкім тыйым салынған ақша есебінен орындалуға жатады.

Егер банкке бір кезектілікке жататын талаптарды қанағаттандыру үшін инкассолық өкімдер келіп түскен, сондай-ақ ақшаға сол кезек бойынша тыйым салынған жағдайда, инкассолық өкімдерді орындау олар банкке келіп түсуіне қарай күнтізбелік кезектілікпен жүргізіледі, оның ішінде ақшаға қандай атқарушылық іс жүргізу шегінде (қанадай іс бойынша) тыйым салынғанына қарамастан, тыйым салынған ақша есебінен орындалады.

Осылайша, ҚР АК 740-бабының 8-тармағының нормасы қолданысқа енгізілгеннен кейін инкассолық өкімдерді ҚР АК 742-бабының 2-тармағында көзделген кезектілікті ескере отырып, тыйым салынған ақша есебінен орындауға мүмкін болады.

Мысал:

  1. Банктік шотта ҚР АК 742-бабының 4)-тармақшасының талаптарын орындау шеңберінде берілген тыйым салу бар болған кезде және инкассолық өкімдер  ҚР АК 742-бабының 1), 2), 3) және 4)-тармақшаларымен көзделген талаптар бойынша келіп түскен кезде банк тыйым салынған ақшалар есебінен инкассолық өкімдерді орындауға құқылы.
  2. Банктік шотта ҚР АК 742-бабының 4)-тармақшасының талаптарын орындау шеңберінде берілген тыйым салу бар болған кезде және инкассолық өкімдер басқа істер бойынша бірақ сол кезек бойынша орындалу үшін келіп түскен кезде банк тыйым салынған ақшалар есебінен инкассолық өкімдерді орындауға құқылы. Сонымен бірге бiр кезекке жататын талаптар бойынша банктен ақша алу тиiстi құжаттардың түскен уақыты бойынша кезектілікпен жүргiзiледi.
Санат: Төлем жүйелері

«Төлемдер және төлем жүйелері туралы» ҚР Заңына сәйкес нұсқауларды орындау мерзімдері

Жауап

«Төлемдер және төлем жүйелері туралы» Қазақстан Республикасы заңының (бұдан әрі – Төлем жүйелері туралы заң) 46-бабының 2-тармағына сәйкес төлем тапсырмасы, төлем талабы, төлем хабарламасы, төлем ордері арқылы берілген нұсқауды орындауды ақша жөнелтушінің банкі нұсқауды алған күннен кейінгі операциялық бір күннен кешіктірмей жасайды. Осылайша, нұсқауды операциялық үш күннен кешіктірмей орындау тек инкассолық өкімдерге қолданылады.

«Төлемдер және төлем жүйелері туралы» Қазақстан Республикасы заңының (бұдан әрі – Төлем жүйелері туралы заң) 46-бабының 2-тармағына сәйкес төлем тапсырмасы, төлем талабы, төлем хабарламасы, төлем ордері арқылы берілген нұсқауды орындауды ақша жөнелтушінің банкі нұсқауды алған күннен кейінгі операциялық бір күннен кешіктірмей жасайды. Осылайша, нұсқауды операциялық үш күннен кешіктірмей орындау тек инкассолық өкімдерге қолданылады.

Аталған баптың 5-тармағына сәйкес ақша жөнелтушінің банкі нұсқауды алған күннен кейінгі операциялық бір күннен кешіктірмей, бас тарту себебін көрсете отырып, нұсқауды орындаудан бас тартуды жасайды. Бенефициардың банкі бас тарту себебін көрсете отырып, нұсқауды алған операциялық үш күннің ішінде нұсқауды орындаудан бас тартады.

Бұл ретте төлем тапсырмасын, төлем талабын, төлем хабарламасын, төлем ордерін орындаудың, сондай-ақ  ақша жөнелтушінің банкі нұсқауды орындаудан бас тартуының осы мерзімдері 2017 жылғы 1 маусымға дейін қолданылатын болады.

2017 жылғы 1 маусымнан бастап Төлем жүйелері туралы заңның 48-бабына сәйкес банктер немесе банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар нұсқауды жөнелтуші бастама жасаған күні орындауды қамтамасыз етуі тиіс.  Нұсқауды орындаудан бас тартуды ақша жөнелтушінің банкі бас тарту себептерін көрсете отырып, нұсқауды алған күнгі операциялық күннің ішінде жасайды.

Валюталау күнімен нұсқау валюталау күнімен айқындалған операциялық күн ішінде орындалатындығын атап өткен жөн. Егер валюталау күні жұмыс істемейтін күнге сәйкес келсе, онда бенефициардың банкі ақшаны валюталау күні деп айқындалған күннен кейінгі бірінші жұмыс күні бенефициардың банктік шотына есепке жатқызады (Төлем жүйелері туралы заңның 49-бабы).

Санат: Төлем жүйелері

Ақша жөнелтушінің ағымдағы шотына қойылған төлем талабын орындау тәртібі

Жауап

«Төлемдер және төлем жүйелері туралы» ҚР Заңының (бұдан әрі – Төлем жүйелері туралы заң) 32-бабына және «Қазақстан Респуликасындағы банктер және банк қызметі туралы» ҚР Заңының (бұдан әрі – Банктер туралы заң) 36-бабына сәйкес жеке тұлға ақша жөнелтушінің ағымдағы шотына қойылған төлем талабы (бұдан әрі – ТТ) 2017 жылғы 1 қаңтардан бастап оның ағымдағы шотын ондағы ақша сомасының және (немесе) кейіннен оның ағымдағы шотына түсетін әрбір ақша сомасының 50 (елу) пайызы шегінде, тікелей дебеттеу арқылы орындалады, мысалы:

«Төлемдер және төлем жүйелері туралы» ҚР Заңының (бұдан әрі – Төлем жүйелері туралы заң) 32-бабына және «Қазақстан Респуликасындағы банктер және банк қызметі туралы» ҚР Заңының (бұдан әрі – Банктер туралы заң) 36-бабына сәйкес жеке тұлға ақша жөнелтушінің ағымдағы шотына қойылған төлем талабы (бұдан әрі – ТТ) 2017 жылғы 1 қаңтардан бастап оның ағымдағы шотын ондағы ақша сомасының және (немесе) кейіннен оның ағымдағы шотына түсетін әрбір ақша сомасының 50 (елу) пайызы шегінде, тікелей дебеттеу арқылы орындалады, мысалы:

1) «Жеке тұлғаның ағымдағы шотынан қарыз шарты бойынша ТТ ішінара орындау»:

Егер 2017 жылғы 1 қаңтарда жеке тұлғаның ағымдағы шотына 100 000 теңге мөлшердегі сомаға ТТ қойылса, ал жеке тұлғаның шотындағы ақша қалдығы 200 000 теңге болса, осындай ТТ толық көлемде орындалады.

Жеке тұлғаның ақша қалдықтарының елу пайыз мөлшеріндегі ақшаларына билік ету мүмкіншілігі туралы Қазақстан Республикасы заңнамасының нормаларын және түсетін ақша сомасының есебінен ТТ одан әрі орындау ерекшелігін ескере отырып, аталған ТТ бойынша міндеттемелерді толық өтеуге дейін шығыс операцияларын тоқтата тұру қажеттілігі жоқ.

Егер жеке тұлғаның ағымдағы шотына бірнеше ТТ ұсынылған жағдайда олардың орындалуы олардың банкке түсу тәртібімен күнтізбелік кезектілікте жүргізіледі. Сонымен бірге кезекті ТТ орындалуы алдыңғыны толық орындаудан кейін іске асырылады. Мәселен, егер банк түскен ақша сомасынан ТТ бойынша соңғы төлем жасаса, және банкте кезекті ТТ бар болса, банк оның бастапқы орындалуын ағымдағы шоттағы ақша сомасынан 50% мөлшерінде іске асырады. Клиент кезекті ТТ орындаудан кейін қалған ақша сомасын пайдалана алады.

Сонымен бірге «Банктік қарыз шартынан туындайтын даулар бойынша азаматтық істерді қараудың сот практикасы туралы» Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2016 жылғы 25 қарашадағы №7 қаулысының 24 және 25-тармақтарына сәйкес банк әр ТТ орындауды (алдыңғы ТТ толық орындаудан кейін) борышкер оған Қазақстан Республикасы Конституциясымен кепілдік берілген сомасына (шоттағы ақшаның қалдық көлеміне) билік ете алатындай түрде (тиісті сомада) жүзеге асыру қажет.

2) «Мерзімі өткен берешекті өндіріп алу кезінде төлем ордерін қолдану»:

Төлем жүйелері туралы заңның 52-бабы клиенттің банктік шотын тікелей дебеттеуді қолдану бойынша жалпы нормаларын анықтайды. Мәселен, тиісті шарттарда ақша жөнелтушінің берген келісімдері негізінде банктік шотты тікелей дебеттеу ТТ немесе төлем ордерін қолдану арқылы жүзеге асырылады. Сонымен бірге Төлем жүйелері туралы заңның 52-бабының 4-тармағы жасалған қарыз шарттарына, басқа да қарыз операциялар фактісін растайтын құжаттарына сәйкес қарыз бойынша мерзімі өткен берешектерді өндіріп алу үшін ТТ қолдануды айқындайды.  

Банктер туралы заңның 36-бабының 2-тармағы сондай-ақ банктік қарыз шарты бойынша берешекті өндіріп алу үшін ТТ қолдануды белгілейді. Сонымен бірге жеке тұлға - қарыз алушының ағымдағы шотынан берешекті өндіріп алу қарыз алушының ағымдағы шотында бар және (немесе) түсетін ақша сомасының 50% мөлшерімен шектеледі. Ұқсас ережелер №208 қаулыда бар. Аталған норма жеке тұлғаға – борышкерге тіршілік әрекетті қамтамасыз ету үшін және Қазақстан Республикасының Еңбек кодексінің нормаларын ескере отырып ағымдағы шоттағы ақшаның 50% билік ету мүмкіншілігін беру мақсатында енгізілген.

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Басқармасының 2016 жылғы 31 тамыздағы №208 қаулысымен  бекітілген Қазақстан Республикасының аумағында қолма-қол ақшасыз төлемдерді және (немесе) ақша аударымдарын жүзеге асыру қағидасының (бұдан әрі – № 208 қаулы) 140-тармағына сәйкес банк клиент пен оған қызмет көрсететін банк арасындағы шартта көзделген жағдайларға сәйкес төлем ордерлері бойынша төлемдерді жүзеге асырады. Сонымен бірге қарыз бойынша мерзімі өткен берешек пайда болған кезде банк оны өндіріп алу үшін ТТ пайдаланады (клиенттің – жеке тұлғаның ағымдағы шотынан ТТ орындау Қазақстан Республикасы заңнамасының нормаларының талаптарын ескере отырып жүзеге асырылады).

3) «Бір банктік қарыз шарты шеңберінде ТТ саны бойынша шектеулер»

№208 қаулысының 55-тармағында бір банктік қарыз шарты шеңберінде ақша жіберуші – борышкердің банктік шоттарына бір мезгілде бірнеше ТТ қоюды шектейтін тура норма бар. Осылайша, банк бір банктік қарыз шарты шеңберіндегі қарыз бойынша берешекті өндіріп алу үшін бір ТТ қою керек. Сонымен бірге №208 қаулының 131-тармағымен ақша жіберушінің ТТ ұсынылған банктік шотында ақшаның жоқтығы немесе жеткіліксіздігі кезінде ТТ ақша жіберушінің басқа шоттарынан орындалуы көзделген.

Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасында борышкердің әртүрлі банктерде ашылған банктік шоттарына бір қарыз шарты шеңберінде бір мезгілде ТТ қою бойынша шектеулер айқындалмаған.

Осылайша, №208 қаулының 55 және 131-тармақтарының нормалары бір қарыз шарты шеңберінде ТТ қою және оны бір банк жүйесіндегі басқа банктік шоттағы ақша есебінен орындау тәртібін реттейді деп санаймыз.

Төлем жүйелері заңының 32-тармағына сәйкес қарыз бойынша берешекті өндіріп алу үшін ТТ қоюдың негізділігіне өндіріп алушы жауапты болатынын ескереміз.

Санат: Төлем жүйелері

Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Қазынашылық комитеті аумақтық органдарының төлем тапсырмаларын орындау тәртібі

Жауап

Осыдан бұрын № 30 нұсқаулықтың 20-тармағына сәйкес Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Қазынашылық комитеті аумақтық органдарының бес миллион теңгеден асатын сомадағы төлем тапсырмасын бенефициардың банкі мемлекеттік мекеменің азаматтық-құқықтық мәмілелерді тіркеу туралы бенефициар ұсынатын хабарлама болған кезде орындалуға тиіс болатын.

Осыдан бұрын № 30 нұсқаулықтың 20-тармағына сәйкес Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Қазынашылық комитеті аумақтық органдарының бес миллион теңгеден асатын сомадағы төлем тапсырмасын бенефициардың банкі мемлекеттік мекеменің азаматтық-құқықтық мәмілелерді тіркеу туралы бенефициар ұсынатын хабарлама болған кезде орындалуға тиіс болатын.

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Басқармасының 2016 жылғы 31 тамыздағы №208 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасының аумағында қолма-қол ақшасыз төлемдерді және (немесе) ақша аударымдарын жүзеге асыру қағидаларымен (бұдан әрі – № 208 қаулы) аталған №30 нұсқаулық күшін жойған,  және де №208 қаулысынан Қазынашылық комитетінің аумақтық органдарымен аударылатын бес миллион теңгеден асатын сомадағы ақшаны банктер есепке алу үшін ақша алушының мемлекеттік мекеменің азаматтық-құқықтық мәмілелерді тіркеу туралы хабарламаларды ұсыну бойынша талаптар алынып тасталынды.

Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2016 жылғы 11 қарашадағы №597 бұйрығымен Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2014 жылғы 4 желтоқсандағы № 540 бұйрығымен бекітілген Бюджеттің атқарылуы және оған кассалық қызмет көрсету ережесінен алушының тіркеу туралы хабарламаны банкке ұсыну тәртібін белгілейтін норма алынып тасталды.

Осыған орай көрсетілген ақша сомасын ақша алушының шотына есептеу банктермен нұсқауларды орындау үшін №208 қаулысында белгіленген мерзімде азаматтық-құқықтық мәмілелерді тіркеу туралы хабарламаны қосымша талап етуісіз жүзеге асырылады.

Санат: Валюталық операциялар

Қазақстан Республикасында валюталарды қай жерде айырбастауға болады?

Жауап

«Валюталық реттеу және валюталық бақылау туралы» 2005 жылғы 13 маусымдағы Қазақстан Республикасы Заңының 17-бабының 2-тармағына сәйкес Қазақстан Республикасында шетел валютасын сатуды және сатып алуды резиденттер мен резидент еместер шетел валютасымен айырбастау операцияларын ұйымдастыруға құқығы бар уәкілетті банктерден, осындай уәкілетті банктердің айырбастау пункттері, сондай-ақ уәкілетті ұйымдардың айырбастау пункттері арқылы ғана Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі белгілеген тәртіппен жүргізеді.

«Валюталық реттеу және валюталық бақылау туралы» 2005 жылғы 13 маусымдағы Қазақстан Республикасы Заңының 17-бабының 2-тармағына сәйкес Қазақстан Республикасында шетел валютасын сатуды және сатып алуды резиденттер мен резидент еместер шетел валютасымен айырбастау операцияларын ұйымдастыруға құқығы бар уәкілетті банктерден, осындай уәкілетті банктердің айырбастау пункттері, сондай-ақ уәкілетті ұйымдардың айырбастау пункттері арқылы ғана Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі белгілеген тәртіппен жүргізеді.

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі жеке тұлғалармен жұмыс істемейтіндіктен, оларға шетел валютасын сатпайтындықтан және олардан сатып алмайтындықтан, Сіз валюталарды уәкілетті банктің немесе уәкілетті ұйымдардың айырбастау пункттерінің бірінде айырбастай аласыз.

Бұл ретте Қазақстан Республикасы заңнамасының айырбастау операцияларын ұйымдастыруға құқығы бар заңды тұлғаның жұмыс істеуі тиіс шетел валютасының тізбесіне қойылатын талаптарды белгілемейтінін атап өтеміз. Қазақстанның айырбастау пункттері жұмыс істейтін валюталардың түрлері сұраныс пен ұсыныстың арақатынасына сәйкес айқындалады. Әдетте, олар банктерімен қазақстандық банктер корреспонденттік қатынастар орнатқан елдердің валюталары. Банктік емес заңды тұлғалар жағдайында бұл тізбе валюталардың жергілікті айналымы «экзотикалық» валюталармен айырбастау операцияларын жүргізуден кіріс алуға мүмкіндік беретін жекелеген аймақтардың (мысалы, шекара маңындағы аудандар, ірі кедендік өткелдер және т.б.) есебінен кеңейтілуі мүмкін.

Тиісінше, валюталарды сатып алу/сату мүмкіндігі туралы ақпаратты алу үшін өзіңіз тұратын аймақтағы банктердің немесе уәкілетті ұйымдардың   айырбастау пункттеріне тікелей жүгінуіңізге кеңес береміз.

Санат: Валюталық операциялар

Резидент жеке тұлға шет елде жылжымайтын мүлік сатып алуды жүзеге асырса, лицензия алу қажет пе?

Жауап

2007 жылғы қаңтардан бастап валюталық операцияларды лицензиялау режимі алынып тасталды. Жылжымайтын мүлікке меншік құқығын сатып алуға байланысты резиденттердің төлемдері хабарлама режимімен жүзеге асырылады. Бұл ретте жеке тұлғаның ҚР Ұлттық банкіне хабарлауы талап етілмейді. Валюталық операцияны жүргізу туралы уәкілетті Банк хабарлайды.

Санат: Валюталық операциялар

Валюталық құндылықтарды пайдалануға байланысты қызмет лицензиялануы тиіс пе?

Жауап

Қазақстанда заңнама талаптарына сәйкес қызметтің мынадай түрлері лицензиялануы тиіс:

Қазақстанда заңнама талаптарына сәйкес қызметтің мынадай түрлері лицензиялануы тиіс:

  1. қолма-қол шетел валютасымен бөлшек сауданы жүзеге асыру және қызмет көрсету (баж салығынсыз сауда дүкені – duty free shop) (Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Басқармасының «Қазақстан Республикасында қолма-қол шетел валютасымен бөлшек сауданы жүзеге асыруды және қызмет көрсетуді лицензиялау ережесін бекіту туралы» 2005 жылғы 15 қыркүйектегі № 115 қаулысы);
  2. уәкілетті ұйымдармен шетел валютасымен жүргізілетін айырбастау операцияларын ұйымдастыру (Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Басқармасының  «Қазақстан Республикасында қолма-қол шетел валютасымен айырбастау операцияларын ұйымдастыру ережесін бекіту туралы» 2006 жылғы 27 қазандағы № 106 қаулысы.
Санат: Валюталық операциялар

Уәкілетті ұйымды құру тәртібі мен рәсімі

Жауап

Шетел валютасымен айырбастау операцияларын ұйымдастыру жөніндегі қызметті жүзеге асыруға қойылатын талаптар «Валюталық реттеу және валюталық бақылау туралы» 2005 жылғы 13 маусымдағы Қазақстан Республикасының №57-III Заңының (бұдан әрі – Заң) 6-бабында көзделген, оның ішінде резидентте ҚР Ұлттық Банкінің қолма-қол шетел валютасымен айырбастау операцияларын ұйымдастыру жөніндегі қызметті жүзеге асыруға лицензияның және оған уәкілетті ұйымның айырбастау пункті (пункттері) көрсетілетін қосымшаның (қосымшалардың) негізінде өздерінің айырбастау пункттері арқылы жүзеге асырады сондай-ақ уәкілетті ұйымның біліктілік талаптарына сәйкес келуі, оның ішінде айырбастау пунктінің саны ескеріле отырып, ақшалай нысандағы жарғылық капиталды қалыптастыру үшін Ұлттық Банк белгіленген мөлшерден төмен емес мөлшердегі ақшалай нысандағы жарғылық капиталдың болуы.

Шетел валютасымен айырбастау операцияларын ұйымдастыру жөніндегі қызметті жүзеге асыруға қойылатын талаптар «Валюталық реттеу және валюталық бақылау туралы» 2005 жылғы 13 маусымдағы Қазақстан Республикасының №57-III Заңының (бұдан әрі – Заң) 6-бабында көзделген, оның ішінде резидентте ҚР Ұлттық Банкінің қолма-қол шетел валютасымен айырбастау операцияларын ұйымдастыру жөніндегі қызметті жүзеге асыруға лицензияның және оған уәкілетті ұйымның айырбастау пункті (пункттері) көрсетілетін қосымшаның (қосымшалардың) негізінде өздерінің айырбастау пункттері арқылы жүзеге асырады сондай-ақ уәкілетті ұйымның біліктілік талаптарына сәйкес келуі, оның ішінде айырбастау пунктінің саны ескеріле отырып, ақшалай нысандағы жарғылық капиталды қалыптастыру үшін Ұлттық Банк белгіленген мөлшерден төмен емес мөлшердегі ақшалай нысандағы жарғылық капиталдың болуы.

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Басқармасының 2014 жылғы 16 шілдедегі № 144 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасында қолма-қол шетел валютасымен айырбастау операцияларын ұйымдастыру ережесінің (бұдан әрі – Ереже)
3-тармағына сәйкес уәкілетті ұйым жауапкершілігі шектеулі серіктестік нысанында құрылады.

Ереженің 4-тармағына сәйкес осы тармақтың екінші бөлігінде көрсетілген тұлғаларды қоспағанда, Қазақстан Республикасының резиденттері және резиденттері емес жеке және заңды тұлғалары уәкілетті ұйымның құрылтайшылары болып табылады.

Қолма-қол шетел валютасымен айырбастау операцияларын ұйымдастыру лицензиясынан айыру туралы шешім қабылданған уәкілетті ұйымның құрылтайшысы (құрылтайшыларының бірі) болып табылатын тұлға Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі аумақтық филиалының (бұдан әрі – Ұлттық Банк филиалы) тиісті шешімінің күнінен бастап үш жыл өткенге дейін уәкілетті ұйымның құрылтайшысы (құрылтайшыларының бірі) бола алмайды.

Уәкілетті ұйымдарды құру тәртібі, сондай-ақ айырбастау пунктін лицензиялау және тіркеу рәсімі, сондай-ақ қажетті құжаттар тізбесі Қағидаларда көзделген, оның мәтіні Ұлттық Банкінің ресми интернет-ресурсында мына мекенжай  бойынша орналасқан:  www.nationalbank.kz → «Нормативтік құқықтық база»  → «ҚР Заңдары және ҚҰБ НҚА» → «Валюталық реттеу және валюталық бақылау» → «Қағидалар».

Толық ақпарат алу қажет болған кезде Сіз құрылғалы отырған уәкілетті ұйымның орналасқан жері бойынша Ұлттық Банктің  аумақтық филиалына жүгіне аласыз.

Аумақтық филиалдардың орналасқан жері туралы ақпарат және байланыс деректері Ұлттық Банкінің ресми интернет-ресурсында мына мекенжай бойынша орналасқан: www.nationalbank.kz → «Ұлттық Банк туралы» → «ҚҰБ құрылымы» → «Филиалдар» → «Аумақтық филиалдар».

Санат: Валюталық операциялар

Мен, Қазақстан азаматы, өзімнің шет елдегі туыстарыма шетел валютасымен белгілі бір ақша сомасын аударғым келеді, қандай да бір шектеулер бар ма?

Жауап

«Валюталық реттеу және валюталық бақылау туралы» ҚР Заңының 13-бабының 9) тармақшасына сәйкес, жеке тұлғалардың ақшаны өтеусіз аударуын немесе валюталық құндылықтарды жеке тұлғаларға өтеусіз беруін қоспағанда, резиденттер арасында валюталық операцияларға тыйым салынады. Бұдан басқа, Заңның 16-бабының 3-тармағында резидент және резидент емес жеке тұлғалардың уәкілетті банктерде шот ашпай-ақ белгіленген сома шегінде мыналарды:

«Валюталық реттеу және валюталық бақылау туралы» ҚР Заңының 13-бабының 9) тармақшасына сәйкес, жеке тұлғалардың ақшаны өтеусіз аударуын немесе валюталық құндылықтарды жеке тұлғаларға өтеусіз беруін қоспағанда, резиденттер арасында валюталық операцияларға тыйым салынады. Бұдан басқа, Заңның 16-бабының 3-тармағында резидент және резидент емес жеке тұлғалардың уәкілетті банктерде шот ашпай-ақ белгіленген сома шегінде мыналарды:

  1. Қазақстан Республикасының аумағында, Қазақстан Республикасынан және Қазақстан Республикасына өтеусіз ақша аударымдарын (салықтық, лицензиялық төлемдерді, айыппұлдарды, мұрагерлік сома аударымдарын, алименттерді, гранттарды және басқаларын);
  2. Қазақстан Республикасынан жеке тұлғаның кәсіпкерлiк қызметтi жүзеге асыруына байланысты емес және осы Заңға сәйкес оған қатысты келісімшарттың есептік нөмірін алу, тiркеу, хабарлау талабы белгіленбеген өзге де ақша аударымдарын жүзеге асыруға құқылы екендігі айқындалған.

Бұл ретте ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 2012 жылғы 28 сәуірдегі № 154 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасында валюталық операцияларды жүзеге асыру Қағидаларының (әрі қарай – Қағидалар) 7-тармағына сәйкес, валюталық операциялар бойынша ақша төлемдерін және (немесе) аударымдарын уәкілетті банктер арқылы жүргізген кезде резидент (резидент емес) уәкілетті банкке мынадай құжаттар ұсынады:

  1. жеке басын куәландыратын құжат (жеке тұлғалар үшін);
  2. егер болса, Қазақстан Республикасында тұрақты тұру құқығын растайтын құжат (жеке тұлғалар – шетел азаматтары және азаматтығы жоқ адамдар үшін);
  3. Қазақстан Республикасында мемлекеттік (есептік) тіркеу (қайта тіркеу) туралы анықтама немесе куәлік (Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес мемлекеттік тіркеуге тиіс резидент заңды тұлғалар үшін және Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес есептік тіркеуге тиіс резидент емес филиалдар (өкілдіктер) үшін), осындай құжат бұрын ұсынылмаған не өзгерген жағдайда;
  4. Қағидалардың 8-тармағында көзделген жағдайларды қоспағанда, валюталық шарт. Егер валюталық шарт экспортпен немесе импортпен байланысты және келісімшарттың есептік нөмірін алуды талап етсе, валюталық шарттың түпнұсқасы немесе оның келісімшарттың есептік нөмірін алғандығы туралы белгісі бар көшірмесі;
  5. Қағидаларда көзделген жағдайларда тіркеу куәлігі, хабарлама туралы куәлік;
  6. экспортпен немесе импортпен байланысты мәмілелер бойынша міндеттемелердің орындалуын растайтын не орындау қажеттігіне негіз болатын құжаттар немесе олардың көшірмелері.

Жеке тұлғаның Қағидалардың 7-тармағының 6) тармақшасына, сондай-ақ Қағидалардың 7-тармағының 5) тармақшасына сәйкес жеке тұлғалар – резидент еместер үшін талап етілетін құжаттарды ұсынуға мүмкіндігі болмаған жағдайда, уәкілетті банк ақша төлемін және (немесе) аударымын (ақша беруді немесе ақшаны есепке алуды) жеке тұлға осындай аударымның мақсатын көрсеткен және ақша аудару (ақша алу) жөніндегі тапсырмада (өтініште):

  1. құқық сақтау органдарына және Ұлттық Банкке олардың талап етуі бойынша уәкілетті банкке осы ақша төлемі және (немесе) аударымы туралы ақпарат беруді рұқсат ететін;
  2. осы ақша төлемінің және (немесе) аударымының жеке тұлғаның тіркеу куәлігін, хабарлама туралы куәлікті алуды, келісімшарттың есептік тіркеу нөмірін алуды қажет ететін валюталық операцияларды жүзеге асыруымен байланысты емес екендігін растайтын;
  3. осы ақша төлемі және (немесе) аударымының жеке тұлғаның кәсіпкерлік қызметімен байланысты емес екендігін (ақшаны уәкілетті банкте шот ашпай-ақ аударған кезде) растайтын жасаған немесе растайтын жазбалары болған кезде ғана жүргізеді.
Жоғарыға