link
ҚАЗ РУС ENG Арнайы нұсқа
Ақша-кредит саясаты Қаржы тұрақтылығы Валюталық реттеу Қаржылық қадағалау Төлем жүйелері Ұлттық валюта Статистика
link
link
link link
Ұлттық Банк жайлы
Нормативтік құқықтық база
Басылымдар
Зерттеулер
Қаржылық қызметтерді тұтынушылардың құқықтарын қорғау
Ұлттық Банктің мемлекеттік қызметтері
Рұқсаттар және хабарламалар тізілімі
Қолданылған ықпал ету шаралары мен санкциялар
Ұлттық Банктің сатып алулары
Сұрақ-жауап
Мұрағат
Техникалық ресурстар
Жазылу

  
жарияланым күні: 09.09.2019
(docx 34,39 KB)

ҚРҰБ Төрағасы Е.А. Досаевтың

Ұлттық Банктің базалық мөлшерлемесі

туралы мәлімдемесі

2019 жылғы 9 қыркүйек, Алматы

 

Құрметті бұқаралық ақпарат құралдарының

өкілдері!

Бүгін Ұлттық Банк базалық мөлшерлемені 25 базистік тармаққа жылдық 9,25%-ға дейін көтеру туралы шешім қабылдады.

Нақты инфляцияның серпіні соңғы айларда біздің болжамымыздан жоғарырақ деңгейде қалыптасуда. Тамызда жылдық көрсеткіш бойынша инфляция 5,5%-ға дейін өсті, ал біздің алдыңғы бағалауымыз 5,1-5,2% болатын.

Болжамдық раундтың қорытындысы бойынша жақын арадағы 6 айда инфляция өседі деп күтеміз. Біздің соңғы бағалауымыз инфляцияның ағымдағы жылдың соңында 5,7%-5,8% деңгейінде қалыптасатынын көрсетіп отыр, алдыңғы болжамымыз 5,5% болатын. Бұл ретте бірқатар проинфляциялық факторлардың әсері 2020 жылдың бірінші тоқсанында инфляцияның нысаналы дәліздің жоғары шегінен ықтимал шығу тәуекелін туындатып отыр.

2020 жылдың соңына қарай инфляциялық процестер баяулайды, инфляция деңгейі нысаналы 4-6%-дық дәліздің ішінде қалыптасады.

Бүгінгі шешімді айқындаған негізгі ішкі және сыртқы факторларға тоқталып өтсем.

БІРІНШІ ФАКТОР – бұл бюджет шығыстарының өсуі нәтижесінде болған айтарлықтай фискалдық импульс.

Фискалдық ынталандырудың жалпы әсері 2019 жылы жаңа болжамға сәйкес алдыңғы 0,3%-дық бағамен салыстырғанда инфляцияға қосымша 0,5 п.т. болып бағаланады. Бұл күткендегіден жоғары, халықтың кірістеріне және экономикадағы сұранысқа жұмсалатын жаңа әлеуметтік шығыстардан болатын маңызды мультипликативті әсерге байланысты.

Әлеуметтік қолдау шығыстарының ұлғаюы, ең төменгі жалақының 1,5 есе өсуі және азаматтық және бюджет қызметшілері жалақысының өсуі аясында, нақты жалақы тұтастай алғанда экономика бойынша қаңтар-маусымда 8,9%-ға, халықтың нақты ақшалай табысы5,1%-ға өсті.

Тұтынушылық кредиттеудің өсуі байқалады -  банктердің тұтынушылық кредиттерінің ағымдағы жылғы шілдедегі көлемі жылдық көрсеткіш бойынша 24,1%-ға ұлғайды.

Соның нәтижесінде ішкі тұтынушылық сұраныс айтарлықтай өсті. Ағымдағы жылғы қаңтар-шілдеде бөлшек сауда айналымы 5,4%-ға өсті.

Тұтыну импорты ұлғаюда: ағымдағы жылғы 1-жартыжылдықта ол 4,8%-ға өсті, әсіресе азық-түлікке жатпайтын тауарлар 7,3%-ға өсті. Бұл ретте тұтыну тауарларының импорттық жеткізілімінің құны ішкі бағаларға қарағанда тез өсуде.

ЕКІНШІ ФАКТОР – экспорт құнына және ішкі бағаларға әсер ететін азық-түліктің әлемдік бағасының өсуі.

Әлемдік тұтынудың өсуі және азық-түлік қорының азаюы нәтижесінде ағымдағы жылдың басынан бері ФАО әлемдік азық-түлік бағасының индексі 5,1%-ға өсті.

Ең алдымен, ол ет пен астықтың бағасына әсер етті. Қазақстан ет өндірушілерінің экспорттық бағасының индексі жыл басынан бері 36%-ға, ал экспорт көлемі 2,8 есе өсті. Астық экспортының құны шамамен 12%-ға қымбаттады.

Біздің бағалауымызша, әлем нарығында бағалардың өсуінен ет өнімдері мен нан өнімдерінің ғана ішкі бағаларының өсуі инфляцияның жылдық көрсеткіш бойынша 1%-ға көтерілуіне әкелді.

Азық-түліктің әлемдік бағасының одан әрі өсуі 2020 жылы ішкі азық-түлік инфляциясына әсер етуін жалғастырады.

ҮШІНШІ ФАКТОР – іскерлік белсенділік тарапынан проинфляциялық қысым.

Ішкі экономикалық белсенділіктің өсуі Ұлттық Банктің күтуінен жоғары деңгейде сақталып отыр. Ағымдағы жылғы алғашқы 7 айда қысқа мерзімді экономикалық индикатор 4,4%-ға көтерілді. Барлық негізгі салаларда өсу байқалады.

Ішкі сұраныстың өсуіне және мұнайдың бағасы бір баррель үшін 60 АҚШ доллары болған кездеді Ұлттық Банктің базалық болжамымен салыстырғанда мұнайдың нақты бағасының неғұрлым жоғары болуына байланысты нақты ЖІӨ Ұлттық Банктің болжамынан жоғары қалыптасуда. ЖІӨ-нің өсуі бойынша 2019 жылғы соңына арналған Ұлттық Банктің қайта қараған болжамы 3,8%-ды құрайды. 2020 жылы тұтынушылық сұраныстың өсуінің біртіндеп азаюының және фискалдық ынталандырудың әлсіреуінің аясында ЖІӨ 3,5%-ға дейін баяулайды деп күтіледі. 

ЖІӨ-нің нақты және әлеуетті көлемі арасындағы айырманы болжамды кезеңнің соңына дейін де оң болады деп бағалаймыз, бұл экономикада проинфляциялық қысымның сақталып отырғанын білдіреді.

ТӨРТІНШІ ФАКТОР – ішкі бағаларда көрінетін айырбастау бағамының серпініне әсер ететін елдің төлем балансының ағымдағы шотының нашарлауы.

Базалық сценарий іске асырылған жағдайда төлем балансының ағымдағы шотының тапшылығы 2019 жылы ЖІӨ-нің 1,8-2,2%-ы және 2020 жылы ЖІӨ-нің 3,4-3,8%-ы мөлшерінде болады деп күтіледі.

Мұнай бағасы құбылмалылығының күшеюіне, ірі мұнай-газ кен орындарындағы жоспарлы жөндеу жұмыстарына, сондай-ақ Қытай мен ЕО тарапынан сыртқы сұраныстың бәсеңдеуіне байланысты тауарлар экспорты төмендейді деп күтіледі.

Ағымдағы жылдың басынан бері BRENT маркалы мұнайдың бір баррелі орташа баға деңгейі өткен жылғы 72 АҚШ долларымен салыстырғанда 65 АҚШ долларын құрады. Консенсус-болжамдар мұнайдың әлемдік баға белгіленімінің алдыңғы жылдардағы деңгейге дейінгі қалпына келмейтінін көрсетіп отыр. 2019-2020 жылдарға арналған болжам бір баррель үшін 64-67 АҚШ долларын құрайды.

Тауарлар импортының өсуі жоғарылайды деп болжанады. Бұл, ең алдымен, ТШО-ны кеңейту, «Сарыарқа» газ құбырын тарту және басқалары сияқты импортталатын инвестициялық тауарларға деген сұранысқа қолдау көрсететін ірі инфрақұрылымдық және инвестициялық жобаларды іске асырумен байланысты. Халықтың нақты кірісінің өсуінен тұтынушылық импортқа деген сұраныстың да өсуі болжанады.

Бұл импорттың қымбаттауы арқылы инфляцияның өсу тәуекелін тудыратын валюталық арнаның теңгерімділігіне әсер етеді. Сыртқы нарықта АҚШ пен Қытай арасындағы сауда қақтығысынан теңгенің әлсіреу тәуекелі сақталып отыр.

Инфляция серпініне әсер ететін жағымды факторлардың ішінен мыналарды атап өтемін.

Біріншіден, азық-түлікке жатпайтын инфляция құрылымында бензин құнының, сондай-ақ ақылы қызметтер құрылымында реттелетін қызметтер тарифтерінің төмендеуі.

Екіншіден, соңғы айлардағы инфляциялық күтулердің тұрақтануы. Тамыз айында халыққа жүргізілген пікіртерімнің деректері бойынша респонденттердің 60%-ы алдыңғы болжамдық раундтағы 55%-бен салыстырғанда алдағы 12 ай ішінде инфляцияның ағымдағы деңгейінің сақталуын немесе төмендеуін күтеді. Халық алдағы бір жылда инфляцияны 5,3% (2019 жылғы маусымда және шілдеде 5,4%) болады деп бағалайды.

Үшіншіден, сыртқы монетарлық талаптар жұмсаруда. Бұл дамушы елдерден капиталдың әкетілу тәуекелін азайтады. АҚШ-тың ФРЖ соңғы 10 жыл ішінде алғаш рет пайыздық мөлшерлемені төмендетті. Еуропа Орталық Банкі 2020 жылдың бірінші жартысына дейін мөлшерлемені өзгеріссіз сақтап қалды. Инфляциялық процестердің бәсеңдеуіне және бейтарап ақша-кредит саясатына өтуіне орай Ресей Орталық Банкі ақша-кредит талаптарын жеңілдетті (мөлшерлеме 7%-ға дейін төмендеді).

Бұл ретте оң факторларды тежейтін әрекеттер проинфляциялық факторлардың әсерін толық көлемде өтей алмайды.

Ішкі және сыртқы жағдайлардың теңгерімін ескере отырып, Ұлттық Банк инфляция тәуекелдерінің алдын алу үшін сақтық шараларын қабылдауда.

Базалық мөлшерлеме нақты көрсеткіш бойынша бүгін қабылданған шешімді есептегенде 3,3-3,5% болады деп бағаланады. Бұл деңгей оның 3-3,5%-дық бейтарап деңгейі бойынша біздің бағалауымыздың жоғарғы шегіне сәйкес келеді.

Ағымдағы жылғы маусымнан бастап біз ақша нарығында жүргізілетін операциялар бойынша мөлшерлемелерді пайыздық дәліздің жоғары шегіне дейін көтердік, сондай-ақ Ұлттық Банк шығаратын қысқа мерзімді ноттардың мерзімдерін біртіндеп ұзарттық. Нәтижесінде айналыс мерзімі 6-12 айлық ноттардың үлесі мамыр - тамыз аралығында 43%-дан 73%-ға дейін көтерілді. Бұл теңгемен өтімділіктің валюта нарығына жылдам ауысу әлеуетін шектейді.

Ақша нарығында бағдар болып табылатын TONIA индикаторы өзгерді және ол айтарлықтай жоғары деңгейде қалыптасуда.

Валюта нарығында ағымдағы жылғы наурызда, маусымда және шілдеде байқалған құбылмалы кезеңнен кейін ахуал тұрақтанды: сұраныс пен ұсыныс теңестірілді.

Соған қарамастан, валюталық арна импорттың қымбаттауы арқылы инфляцияның өсуі үшін тәуекел болып қалады. Соған байланысты базалық мөлшерлемені көтеру теңгемен активтер тартымдылығының өсуіне ықпал ететін болады, бұл өз кезегінде инфляцияға ауысу әсерін шектеуге мүмкіндік береді.

Макроэкономикалық саясаттың 2019 жылға арналған шараларын үйлестіру туралы келісім шеңберінде Ұлттық Банк пен Үкіметтің МБҚ нарығын дамыту жөніндегі бірлескен жұмысы жалғасады. Барабар кірістілік қисығын қалыптастыру 1 жылдан аса уақыт аралығында борыштық капиталдың толыққанды нарықтық баға белгіленімін қамтамасыз етеді.

Инфляция бойынша мәлімделген бағдарларға қол жеткізу мақсатында Ұлттық Банк базалық мөлшерлеме бойынша алдағы шешімдерді инфляцияның қалыптасқан және болжамды серпінінің нысаналы дәлізге сәйкес келуін, ішкі сұраныс тарапынан тәуекелдердің іске асырылуын, импорттың өсуін және әлемдік экономикадағы ахуалды ескере отырып қабылдайтын болады.

* * *

Базалық мөлшерлеме бойынша келесі шешім 2019 жылғы 28 қазанда Нұр-Сұлтан қаласының уақыты бойынша сағат 15:00-де жарияланатын болады.

 

Назарларыңызға рақмет!


  
Жоғарыға
  
Яндекс.Метрика
Мекен-жайы: 050040, Қазақстан Республикасы,
Алматы қаласы, «Көктем-3» шағын ауданы, 21 үй
Факс: + 7 (727) 2704-703, +7 (727) 2617-352, + 7 (727 ) 2704-799
Телекс: 251130 BNK KZ
Анықтама қызметінің телефоны: + 7 (727) 2704-591
e-mail: hq@nationalbank.kz
Сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық бойынша e-mail: anticorruption@nationalbank.kz

Егер Сіз қатені байқап қалсаңыз - оны белгілеп, "Ctrl + Enter" басыңыз
© Қазақстан Ұлттық Банкі, 2018